كدخبر: ۸۱۹۰
تاريخ انتشار: ۱۶ مرداد ۱۳۹۰ - ۱۳:۱۳
send ارسال به دوستان
print نسخه چاپي
شش راهکار براي توسعه و گسترش زيربناهاي حمل و نقل
احمد صادقی
دولت نهم و دهم با شعارهای اساسی خود مبنی بر مهرورزی، عدالت گستری، توسعه همه جانبه و خدمت به مردم، گامهای بلندی در جهت توسعه، عمران و آبادانی کشور یرداشته است. تاسیس صندوق مهر امام رضا (ع) برای پرداخت وام به زوج های جوان، سهام عدالت برای ارتقاء دهک های پایین جامعه، سفرهای استانی رئیس جمهور و هیئت دولت برای مهرورزی و عدالت در توسعه و عمران و آبادانی کشور با اولویت مناطق محروم، خودکفایی در صنایع نظامی و پرتاب ماهواره به مدار زمین، دستیابی به فن آوری هسته ای علیرغم محدودیت ها و تحریم شدید قدرت های سلطه طلب، پیشرفت چشمگیر در علوم، به ویژه نانو تکنولوژی و تولید دارو برای بیماری های صعب العلاج، طرح مهم هدفمند سازی یارانه ها که خود انقلابی بزرگ در اقتصاد کشور به شمار می رود و اثرات آن با گذشت زمان بیشتر احساس می گردد. طرح عظیم مسکن مهر با احداث سالانه یک میلیون واحد مسکونی برای تامین مسکن آحاد جامعه از جمله اقدامات قابل توجه و مهمی است که در راستای شعارهای چهارگانه فوق الذکر حاصل گردیده است.افزایش چشمگیر اعتبارات عمرانی کشور طی سالهای 84 تاکنون موجب احداث زیربناهای اصلی کشور به ویژه آب، برق و حمل و نقل شده است.
در این راستا توسعه شتابان زیربناهای حمل و نقل موجب تسریع در توسعه، عمران و آبادانی کشور شده است.هم اکنون طول ازادراههای موجود کشور 2000 کیلومتر می باشد که 1051 کیلومتر طی دولتهای نهم و دهم احداث گردیده. طول خطوط ریلی و راه آهن کشور حدود 10000 کیلومتر است که حدود 2000 کیلومتر طی دولت نهم و دهم احداث گردیده. اقدامات گسترده ای برای توسعه خطوط ریلی کشور در حال انجام است و در حال حاضر 7500 کیلومتر شبکه ریلی در دست اجرا می باشد. توسعه خطوط ریلی کریدورهای شمال و جنوب به منظور اتصال کشورهای روسیه و آسیانه میانه به اقیانوس هند و کشورهای حاشیه خلیج فارس و کریدور غرب به شرق در داخل کشور و اتصال شبکه ریلی کشور به کشورهای همسایه یکی از اولویت های وزارت راه و شهرسازی است. هم اکنون اتصال شبکه ریلی ایران به کشورهای افغانستان، ترکمنستان و عراق در دست احداث است.
احداث این خطوط ریلی در آینده موجب شکوفایی اقتصاد، عمران و آبادانی کشور می گردد.
در طول سالهای گذشته همواره یکی از اصلی ترین موانع احداث پروژه های عمرانی، محدودیتهای اعتباری بوده است. مانعی که متاسفانه باعث می شود طرحها در زمان مناسب و طبق برنامه ریزی پیش بینی شده پیش نرود و کند شدن روند اجرایی علاوه بر افت کیفیت اجرا ، زمینه گران تر شدن پروژه را نیز فراهم نماید. چرخه معیوبی که اقتصاد ملی را هدف قرار داده و بخش حمل و نقل را ناقص و ناتوان خواهد نمود. چرا که تعمیم چنین شرایطی به تمامی پروژه های زیرساختی بخش حمل و نقل ، توسعه زیربناها را با اختلال همراه خواهد ساخت و کلیت بخش حمل و نقل با بحران مواجه خواهد شد.
در این راستا شرکت مادر تخصصی ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور به عنوان یکی از زیرمجموعه های وزارت راه و شهرسازی با بررسی های وسیع کارشناسی و استفاده از تجربیات گذشته نسبت به طراحی 4 راهکار به منظور تعدیل مشکل اعتباری و 2 روش برای ارتقای کیفیت و کمیت پروژه ها اقدام نمود و در حال حاضر اجرایی نمودن این اقدامات را در دستور کار داریم :

1)جذب فاینانس
تجربه نشان داده که حضور بخش خصوصی به منظور تامین منابع مالی پروژه ها کمک شایانی به اجرای درست و برنامه ریزی شده آنها می نماید. این تجربه موفق در توسعه شبکه آزادراهی بروز و ظهور داشته به شکلی که آزادراههای مهمی در کشور با مشارکت بخش غیر دولتی احداث و نگهداری می شود. همین تجربه ما را به برنامه ریزی در جهت جذب فاینانس در حوزه ریلی نیز سوق داد به گونه ای که تقریبا به صورت همزمان احداث دو راه آهن مهم کشور یعنی راه آهن گرگان – گنبد – اینچه برون و راه آهن شیراز – جهرم – لار – بندر عباس با مشارکت بخش خصوصی آغاز گردید. با برنامه‌ریزیهای صورت گرفته طرحهای دیگری نیز با همین شیوه اجرایی خواهند شد و از این نظر تکیه پروژه ها به اعتبارات دولتی کاسته می شود.

2)فروش سهام کارخانجات دولتی
در این زمنیه به پیمانکاران اعلام کرده ایم چنانچه مایل باشند می توانند بابت مطالبات خود با نظارت وزارت راه و شهرسازی سهام کارخانجات سود ده دولتی را خریداری نمایند. به این ترتیب هم پیمانکاران بخشی یا تمام مطالبات معوق خود را دریافت می کنند هم فشار مضاعف از دوش دولت برداشته می شود و هم روند خصوصی سازی در این بخش نیز پیگیری و عملیاتی می گردد.

3)صندوق توسعه ملی
یکی از وظایف ذاتی صندوق توسعه ملی پشتیبانی مالی به منظور توسعه زیربناهاست. به این ترتیب با اراده و اجماعی که میان دولت و مجلس محترم شورای اسلامی در خصوص ضرورت توسعه خطوط جاده ای و ریلی کشور وجود دارد امیدواریم بتوانیم اعتبارات مطلوبی را از محل این صندوق به پروژه های عمرانی اختصاص دهیم.

4)فروش اوراق مشارکت
این روش زمینه مشارکت هر چه گستره مردم را در توسعه زیرساختهای کشور فراهم می نماید. با توجه به موفقیت این روش در طول ادوار گذشته پیش بینی می شود با تبیین فواید خرید اوراق مشارکت در رسانه های گروهی ، فروش 40 هزار میلیارد ریال ارواق مشارکت ، مورد استقبال عموم مردم قرار گیرد.

5)ساماندهی مطالعات
بی شک اساس کار هر پروژه را کیفیت مطالعات آن شکل می دهد. هر اندازه طراحی مناسب ، استاندارد و مطابق با واقعیتها انجام شود ، روند اجرایی پروژه با کیفیت تر ، ارزانتر و سریعتر طی می‌گردد. بر این اساس تمرکز ما در این عرصه بر تقویت مکانیسمهای نظارتی بر کار مطالعات و ایجاد تعهد برای شرکتهای مهندسین مشاور و پاسخگو نمودن آنان در قبال نواقص مطالعات است. در این راستا ضرورت دارد مشاوران پیش از آغاز عملیات پروژه، نقشه های دقیق اجرایی را تحویل کارفرما دهند.

6)استفاده از روش طرح و اجرا (EPC)
به دلیل اهمیت مطالعات و نقش مستقیم و موثر آن بر عملیات اجرایی، نظارت و دخالت پیمانکار در طراحی پروژه و نظارت بر حسن اجرای طراحی مصوب است. اصولا دخیل کردن پیمانکار در منافع حاصل از تسریع در کار اجرایی، عملیات احداث را سرعتی دوچندان می بخشد. بهترین روش برای نیل به چنین مقصودی استفده از روش طرح و اجرا و واگذاری تمامی مراحل طراحی و ساخت به سازنده یا پیمانکار پروژه است. با برنامه ریزیهای انجام شده تصمیم داریم این روش را در پروژه های مهم عمرانی به کار گیریم.
افزون بر موارد یاد شده راهکارهای دیگری همچون سه شیفته کردن کار اجرایی در پروژه ها ، ارتقاء سطح دانش مشاوران و پیمانکاران و افزایش زمان تضمین پروژه ها تا 10 سال را نیز مورد توجه و بررسی بیشتر قرارداد.
کشور ما یک کشور چهار فصل است و در بسیاری از نقاط می توان زمان کار را افزایش داد و حتی به رسم تجربیات موفق در این عرصه ، تعداد فواصل کار اجرایی را به سه شیفت افزون نمود. بسیاری از پیمانکاران ما این توانمندی را دارند تا با به کارگیری امکانات خود زمان فعالیت کارگاههای خود را افزایش داده و با استفاده حداکثری از زمان، سرعت اجرا را بهبود بخشند. همچنین مجهز شدن پیمانکاران و مشاوران به دانش روز ، کیفیت و سرعت مراحل مطالعات و اجرای طرحها را افزایش خواهد داد. افزایش زمان تضمین نیز پیمانکار را متعهد به در نظر گرفتن شرایط مطلوب بهره برداری برای دوره طولانی تری می نماید.
برای داشتن شبکه ریلی و جاده ای توسعه یافته و تحقق اهداف متعالی تعیین شده در برنامه پنجم توسعه ناگزیر به اجرای این 6 راهکار هستیم . فراموش نکنیم که در حال حاضر شبکه راههای کشور با طول بیش از 200 هزار کیلومتر بیشترین سهم را در میان زیربخشهای حمل و نقل دارد و بستر جابجایی حدود 90 درصد بار و 95 درصد از مسافران است این در حالی است که علیرغم ایجاد ظرفیتی بالغ بر 9100 کیلومتر از محورهای شریانی در قالب احداث بزرگراه، حدود 8000 کیلومتر از مسیرهای پرتردد کشور نیازمند توسعه و تعریض و احداث باند جدید به منظور ایجاد ظرفیت های جدید می‌باشد.